We horen de laatste jaren steeds vaker de term complottheorie of samenzweringstheorie. Laten we eens kijken wat het is, waar het vandaan komt en wat de gevolgen zijn.
Sinds de coronapandemie worden we overspoeld met de term complottheorie en iedereen die niet klakkeloos meeging in het narratief kreeg standaard één van de labels opgeplakt. Complottheorist, samenzweringstheorist, wappie, anti-vaxxer, corona-ontkenner, aluhoedjes, en nog een aantal nogal heftige scheldwoorden. Sommigen waren zo bang voor het – wat al snel bleek – nogal onschuldige virus, dat doodsbedreigingen en de roep om concentratiekampen voor ongevaccineerden iets te snel opkwamen en openlijk geuit werden.
Maar wat is een complottheorie nou eigenlijk? We zien namelijk dat ook deze kreet te pas en te onpas wordt gebruikt, waardoor hij aan waarde verliest.
De definitie:
“is een pejoratieve term die wordt gebruikt voor ideeën die een officieel narratief ter discussie stellen.”1
Pejoratief betekent dat een woord een negatieve bijbetekenis heeft of een negatieve associatie oproept. En we kunnen rustig stellen dat dat met het woord “complottheorie” zeker het geval is. Daarbij wil ik wel opmerken dat er geen uitspraak wordt gedaan over de vraag in hoeverre deze negatieve bijbetekenis of associatie ook daadwerkelijk terecht is. We zagen in de coronajaren hoe de term steevast werd gebruikt als iemand iets stelde waar een ander het niet mee eens was. In een groot deel van de gevallen zal dat dus onterecht zijn.
Geschiedenis
Waar komt de term vandaan? De term zelf bestaat al wat langer, maar de negatieve werd er aan gegeven door de CIA toen men de theorie wilde promoten dat de aanslag op J.F. Kennedy het werk zou zijn van één enkele dader.
De term verschijnt voor het eerst in een memo uit november 1963 van de “US Deputy Attorney General Nicholas Katzenbach en later in een interne memo van de CIA uit 1968 die uitlegt hoe “Operation Mockingbird” (spotvogel) uitgevoerd moest worden.
Operation Mockingbird was de operatie van de CIA om de media te beheersen, zodat de media het narratief beheert. Het officiële narratief wat vandaag nog steeds actief is. De grote media in de VS zijn in handen van 6 entiteiten, die feitelijk bepalen wat wij te zien krijgen. In Nederland is dat met de nieuwsbladen nog erger. Feitelijk is het overgrote deel in handen van DPG of Mediahuis.
De media
De situatie in de VS (even door de muziek heen kijken!):
Hoe zal duidelijk zijn dat ze allemaal vanuit hetzelfde script voorlezen. Ze gebruiken exact dezelfde woorden. Nu zal een slimme complotter hier inmiddels verandering in hebben gebracht. Echter, er geloven nog zoveel mensen in de onafhankelijkheid van de nieuwszenders, dat het niet eens hoeft. De paar die er niet meer in geloven – overigens een vrij snel groeiende groep – zet je gewoon weg als “complottheoristen”.
Dit gebeurt in de VS, we zagen het in Nederland, dus ik vermoed dat we er van uit kunnen gaan dat het een wereldwijd verschijnsel is. Sowieso natuurlijk in landen met een min of meer dictatoriaal regime.
NOS als ultieme waarheid
Laten we echter niet vergeten dat we in Nederland een partij als D66 hebben die er inmiddels openlijk voor pleit om de NOS te verheffen tot ‘ultieme bron der waarheid’ en dat alle media en websites die zich daar niet aan conformeren geblokkeerd zouden moeten worden.
Een nogal sinistere ontwikkeling gezien het feit dat de NOS nogal eens onder vuur ligt en er een compleet zwartboek bestaat vanwege het weergeven van onjuist informatie.
Toen dit voorstel geopperd werd was het Mona Keijzer die de tweet plaatste met de vraag wie dan de valse informatie van hamas 1-op-1 over zou moeten nemen. Een terechte vraag die haar echter op de nodige kritiek kwam te staan. Zij week af van het narratief.
Critici
Het eerder genoemde CIA document benoemt ook mensen die kritische vragen stellen. Men stelt dat zij proberen het rapport van Warren uit 1964 onderuit te halen. Het Warren rapport is het officiële narratief onder “Operation Mockingbird” dat Lee Harvey Oswald de enige dader zou zijn geweest.
Een uitstapje.
‘Er is nog steeds geen definitieve consensus over of Lee Harvey Oswald alleen handelde. De belangrijkste feiten zijn:
- De commissie Warren concludeerde in 1964 dat Oswald alleen handelde
- De “House Select Committee on Assassinations” concludeerde na nieuw onderzoek in 1979 dat “er een grote waarschijnlijkheid was dat er twee schutters waren en dat de moord waarschijnlijk het resultaat was van een complot. Zij konden echter geen tweede dader identificeren
- In 2024 en 25 vrijgegeven geheime documenten (tienduizenden) onthullen veel over wat de CIA en FBI vooraf over Oswald wisten. Ze bevatten echter geen hard bewijs wie een eventuele tweede schutter of betrokken groep zou zijn.
De discussie blijft zich vooral richten op de vraag of Oswald hulp kreeg van de maffia, de CIA of anti-Castro groeperingen.
Degenen met kritische vragen zijn dus tussen 1964 en 1979 waarschijnlijk ten onrechte neergezet als complottheoristen. Het CIA document hierover zegt letterlijk (vertaald):
Speculaties over Oswalds motivatie moeten stoppen, en we moeten een basis hebben om de gedachte te weerleggen dat dit een communistisch complot was of (zoals de pers achter het IJzeren Gordijn beweert) een rechts complot om de schuld in de schoenen van de communisten te schuiven. Helaas lijken de feiten over Oswald wel erg voor de hand liggend – te voor de hand liggend (marxist, Cuba, Russische vrouw, enz.). De politie van Dallas heeft verklaringen afgelegd over de communistische complottheorie, en zij waren het die de leiding hadden toen hij werd neergeschoten en daarmee het zwijgen werd opgelegd
Corona & klimaat
In 2019 werd “Event 201” gehouden. Dat was een simulatie om te kijken hoe men zou moeten handelen in het geval van een uitbraak van een coronavirus. Eén van de onderdelen – de video’s zijn online te vinden – was een rondetafeldiscussie met als onderwerp “How do we control the narrative”. Hoe controleren we het narratief. Het staat dus gewoon openbaar online.
Iets vergelijkbaars gebeurt rond klimaat. Het narratief is steeds hetzelfde en elk incident wordt aangegrepen om te bewijzen dat het klimaat op zou warmen en je ziet dat feiten die daar niet mee overeenkomen worden genegeerd.
“Zijn die feiten er dan?”, hoor ik u haast denken. Ja nou en of. Het gaat te ver om hier ook maar 10% van de feiten te benoemen die ik zelf uit mijn hoofd op kan dreunen, maar laat me een paar korte voorbeelden geven.
- Ministers en betrokkenen noemden covid-19 “De pandemie van de ongevaccineerden.” Toen ziekenhuizen naar buiten kwamen met cijfers die het tegendeel bewezen (De directeur van het ziekenhuis in Gent verklaarde dat 100% van de covid-patiënten bij hen volledig gevaccineerd was!), werden er hals over kop verklaringen opgesteld die het tegendeel beweerden.
Een verpleger verklaarde dat hij vlak voordat dit naar buiten kwam de vaccinatiestatus van alle patiënten in kon zien. Een paar dagen later was die informatie opeens uit alle dossiers verdwenen. - Hugo de Jonge verklaarde dat 87% van de Nederlandse bevolking gevaccineerd zou zijn, en dat er maar liefst 13.000 prikken per dag gezet werden. Ongeveer twee maanden later verklaarde hij doodleuk exact hetzelfde. En dan ga ik rekenen. 13.000 prikken per dag, zoveel dagen later, dat was ruim 1.000.000 prikken verder. Dan is het onmogelijk dat we nog steeds op 87% zouden staan.
Detail: Een Duitse onderzoeksteam komt voor Nederland niet verder dan een vaccinatiegraad van ca. 67% - Volgens de voorspellingen is opwarming van de aarde onontkoombaar en zou de 2 graden waar we nu op uitkomen desastreuze gevolgen hebben. Onder meer de halve Randstad gaat onder water verdwijnen?
Maar waarom wordt er dan voor 3½ miljard infrastructuur aangelegd voor nieuwe woonwijken?
Een “investering” van 28 miljard in klimaatmaatregelen zou een onmeetbaar kleine, mindere temperatuurstijging van 0,000036 graden. Het lijkt me dan verstandiger om die investering in dijken en waterkeringen te doen, want ondanks al onze Nederlandse inspanningen, accijnzen, belastingen, subsidies en horizonvervuiling, stijgt de wereldwijde uitstoot van CO2 – waarvan critici stellen dat dat helemaal geen broeikasgas is! – nog steeds. - Er waren alarmerende berichten over de uitstervende ijsbeer. Latere tellingen bewezen echter het tegendeel: Er zijn er momenteel meer.
- Oké, een laatste om het af te leren. In Zweden werd vegetatie onder ijs gevonden die alleen kan groeien en overleven als de gemiddelde temperatuur daar ca. 13 graden hoger zou zijn dan nu het geval is. Dat duidt er dus op dat het vroeger warmer was, wat ook bevestigd wordt door de Engelse namen verwijzend naar wijngaarden in dat land.
Cognitieve dissonantie
Ook zo’n prachtig woord wat door narratiefvolgers te pas en te onpas wordt gebruikt. De betekenis:
Het mentale conflict dat ontstaat wanneer overtuigingen of aannames worden tegengesproken door nieuwe informatie.
En deze cognitieve dissonantie was de oorzaak van de al eerder genoemde heftige reacties:
De onrust of spanning die het conflict bij mensen oproept, wordt verlicht door een van de volgende verdedigingsmechanismen: de nieuwe informatie afwijzen, wegredeneren of vermijden; zichzelf ervan overtuigen dat er geen echt conflict bestaat, de verschillen bijleggen; of hun toevlucht nemen tot andere verdedigingsmiddelen om stabiliteit of orde te bewaren in hun opvattingen over de wereld en over zichzelf.2
Dit ben ik in discussies zo vaak tegen gekomen. Meestal was ik degene die er van beschuldigd werd te lijden aan cognitieve dissonantie, maar het tegendeel is makkelijk te bewijzen. In eerste instantie was ik namelijk ook voor de coronamaatregelen en vond dat we uit moesten kijken met dit nieuwe virus. Dat promootte ik ook op social media.
Toen ik echter meer en meer informatie kreeg en bovendien, in tegenstelling tot de informatie die ik via het narratief kreeg, goed onderbouwde informatie van gerenommeerde onderzoeksinstellingen, betrouwbare laboratoria, goede opgeleide experts en de ontwikkelaars van onder meer de PCR-test en de hele mRNA-techniek, heb ik mijn mening bij moeten stellen. Dat is dus het tegenovergestelde van wat iemand die aan cognitieve dissonantie lijdt, doet.
O, en wat ben ik daarna uitgescholden en ik heb alle “verdedigingsmechanismen” voorbij zien komen. Dan deelde ik een artikel wat minstens 10 minuten kost om te lezen en dan kreeg je binnen 1 of 2 minuten al reactie dat het nonsens zou zijn!
Op Wikipedia (geen betrouwbare site voor veel info!) stond een lijst met zogenaamde complottheorieën. Helaas is deze verdwenen, maar daar stonden ook zaken op die (vrijwel) letterlijk in de Bijbel geprofeteerd staan.